دوشنبه يازدهم ارديبهشت 1396 - 2017؍May؍1
logo-samandehi
بررسی ساز و کار ارایه خدمات تامین اجتماعی در کشورهای منتخب با تاکید بر مستمری های بازنشستگی

خلاصه مدیریتی

تعیین یک ساختار مناسب و منسجم برای نظام چندلایه‌ی تامین اجتماعی، نیازمند مشارکت تمامی بخش‌ها در تدوین و اجرای این ساختار بوده و نقش بخش خصوصی در تکامل این مجموعه غیر قابل انکار است. شرکت‌های بیمه بازرگانی یکی از عمده موسساتی هستند که در زمینه بیمه‌های مستمری، درمان و حوادث در حال فعالیت هستند و در تمامی دنیا در کنار بخش‌های اجتماعی مشغول ارایه خدمات پایه، جایگزین و یا مکمل در حوزههای مشترک می‌باشند. شناخت سازوکار ارایه خدمات تامین اجتماعی و همچنین طرح‌های مختلف در دنیای کنونی ضرورتی بیبدیل جهت توسعه و پیشرفت در این زمینه می‌باشد.

این مطالعه با هدف شناسایی ساختار ارایه مستمری‌های بازنشستگی در سیستم تامین اجتماعی کشورها در بخش دولتی و خصوصی انجام پذیرفت. این تحقیق یک مطالعه تطبیقی - مقایسه‌ای و از نوع توصیفی می‌باشد که با استفاده از دادههای کتابخانه‌ای، منابع علمی معتبر و تجارب منتشر شده شرکت‌های بیمه بازرگانی و سازمانهای بیمه اجتماعی کشورهای منتخب، سازمان بهداشت جهانی و بانک جهانی انجام گردید.

در این راستا ساختار ارایه خدمات تامین اجتماعی بیش از 25 کشور از نقاط مختلف جهان با تاکید بر طرح‌های مستمری بازنشستگی مورد مطالعه قرار گرفته و نتایج به‌دست آمده در قالبی مشخص طبقه‌بندی گردیدند.

بررسی ساختار تامین اجتماعی در ایران حاکی از آن است که بهطور كلي دو صندوق دولتی (صندوق بازنشستگی کشوری و تأمین اجتماعی نیروهای مسلح) و یک صندوق غیردولتی (صندوق تأمین اجتماعی) بخش عمده جمعیت را تحت پوشش دارند که از میان آنها صندوق تأمین اجتماعی بهعنوان بزرگترین نهاد بیمه‌ای کشور بیشترین سهم از جمعیت کشور را هم بهلحاظ کمّی و هم به لحاظ تنوع شغلی همراه با خدمات متنوع تحت پوشش خود قرار داده است. در كنار سه صندوق بزرگ بازنشستگي و بيمه‌اي، نزديك به 20 صندوق بيمه و بازنشستگي اختصاصي دیگر نیز وجود دارند که با تحت پوشش قراردادن کارکنان واحدهای دولتی خاصی تشکیل یافته‌اند که در حال حاضر نیز فعالیت دارند. صندوقهای بازنشستگی کارکنان بانک‌ها، صندوق بازنشستگی بانک مرکزی، صندوق بازنشستگی بیمه مرکزی، صندوق بازنشستگی و رفاه کارکنان صنعت نفت، صندوق بازنشستگی شرکت مخابرات ایران، صندوق بازنشستگی شهرداری تهران، صندوق بازنشستگی فولاد، صندوق بازنشستگی جهاد کشاورزی و غیره از جمله این صندوقها می‌باشند. تمامی صندوق‌های مذکور غیر خصوصی بوده و فعالیت بخش خصوصی در امر مستمری‌های بازنشستگی فقط معطوف به مستمری‌های اختیاری شخصی شرکت‌های بیمه بازرگانی می‌باشد که عملاً تا کنون محصولی با این عنوان و ویژگی در بخش بیمه‌های بازرگانی کشور ارائه نشده است. نتایج بررسی طرحهای بازنشستگی در کشورهای منتخب طبق اهداف مطالعه به شرح زیر ارایه گردیده است:

-        ارزیابی طرح‌های بازنشستگی

نتایج تحقیق در زمینه طرح‌های بازنشستگی حاکی از این بود که در اکثر کشورهای دنیا بخش دولتی به‌صورت اجباری به پوشش شاغلین جامعه میپردازد و اغلب در اکثر کشورها دولتها براساس سیستم مزایای معین (Defined Benefits) عمل می‌کنند.

طبق بررسی کلی کشورهای جهان (193 کشور)، در مجموع 81 کشور از لایه صفر سیستم بازنشستگی (لایه بازتوزیعی حمایتی دولتی) استفاده می‎کنند. 151 کشور از لایه اول (بازنشستگی اجباری تحت مدیریت دولت) برای حمایت از نیروی انسانی و جامعه استفاده می‌کنند. و همچنین در 32 کشور جهان مدیریت خدمات بازنشستگی به بخش خصوصی سپرده شده که عضویت در آنها اجباری میباشد که البته در کشورهای پر درآمد عضو سازمان همکاری توسعه فقط 3 کشور از 24 کشور توسعه یافته از این سیستم (لایه دوم: بیمه‌های اجباری خصوصی) استفاده می‎نمایند.

-        ساختار مدیریت طر‌ح‌های بازنشستگی

نتایج بررسی ساختار مدیریت خدمات اجتماعی توسط بخش دولتی، اجتماعی و خصوصی در کشورهای منتخب اعم از مدل فعالیت و همچنین نحوه چینش لایه‌های تامین اجتماعی در نظام چندلایه کشورهای منتخب حاکی از آن بود که خدمات بازنشستگی در اکثر کشورهای مورد بررسی در لایه اول به‌صورت اجباری و با مدیریت دولت ارایه میگردند و فقط در چهار کشور سوئد، استرالیا، هلند و سوئیس تامین خدمات بازنشستگی برای بخشی از افراد جامعه به‌صورت اجباری به بخش خصوصی سپرده شده است.

یافته‌های تحقیق حاکی از آن بود که  بیشترین پوشش جمعیت در کشورهای منتخب در بخش طرح‌های بازنشستگی اجباری خصوصی به ترتیب مربوط به سوئد، هلند و شیلی می‌باشد. همچنین بیشترین پوشش طرح‌های مستمری بازنشستگی خصوصی اختیاری به ترتیب مربوط به آلمان، آمریکا، انگلستان و اتریش است.

-        ارزیابی حجم مستمری‌های پرداخت شده

طبق نتایج ارایه شده، از سال 2001 میانگین هزینه‌های جهانی برای مستمری‌های بازنشستگی رو به افزایش بوده است و به طور کلی این طرح‌ها رو گسترش بوده‌اند. این روند توسعه پس از سال‌های 2008 شیب بیشتری داشته است.

بررسی هزینه‌های صرف شده سیستم‌های بازنشستگی در بخش دولتی و خصوصی نشان داد که در تمامی کشورهای مورد مطالعه به‌جز لهستان، بخش خصوصی در کنار بخش دولتی به ارایه طرح‌های مستمری بازنشستگی می‌پردازد. میزان این ارایه کشور به کشور متفاوت بوده و به ترتیب در کشورهای فنلاند، سوئیس، هلند و بریتانیا بیشترین میزان می‌باشد.

نتایج حاکی از آن بود که یکی از عمده مسائل توسعه طرح‌های مستمری بازنشستگی در کشورهای مختلف که در متون مرتبط نیز به کرّات به آن اشاره شده است مشوق‌های در نظر گرفته شده برای این طرح‌ها در بخش خصوصی می‌باشد. یکی از مهمترین این مشوق‌ها، معافیت‌های مالیاتی می‌باشد. براساس ارزیابی میزان معافیت‌های مالیاتی جهت توسعه طرح‌های مستمری بازنشستگی، همه کشورهای مورد مطالعه برای توسعه طرح‌های بازنشستگی خصوصی معافیت‌هایی را در نظر گرفته‌اند. به ترتیب بیشترین میزان معافیت مالیاتی مربوط به کشورهای جمهوری چک، آلمان، کانادا، فرانسه، نروژ و انگلستان می‌باشد.

-        مقایسه طرح های بازنشستگی

مقایسه تعداد طرح‌های خصوصی مستمری بازنشستگی به تفکیک اجباری و اختیاری بودن و همچنین شغلی و شخصی بودن نشان داد که بیشترین تعداد طرح‌های خصوصی مستمری بازنشستگی در کشورهای مورد مطالعه مربوط به دانمارک، استرالیا، هلند، سوئد و فنلاند می‌باشد. طبق نتایج، تعداد زیادی از طرح‌های خصوصی مستمری بازنشستگی در کشورهای مورد مطالعه شغلی می‌باشد. به طور میانگین معادل 65 درصد از طرح‌های مستمری بازنشستگی خصوصی شغلی و 35 درصد شخصی است. همچنین نتایج نشان دهنده این است که اکثر طرح‌های مستمری بازنشستگی ارایه شده در بخش خصوصی کشورهای مورد مطالعه اختیاری هستند. به طور میانگین 74 درصد از طرح‌ها اختیاری و 26 درصد اجباری می‌باشند.

بررسی طرح‌های مستمری ارایه شده در کشورهای مورد مطالعه نشان داد که به طور میانگین 37 درصد طرح‌های مستمری بازنشستگی در کشورهای مورد مطالعه متعلق به شرکت‌های بیمه بازرگانی می‌باشد. در این بین، بیشترین تعداد مربوط به یونان، هلند، فرانسه، سوئد و کره می‌باشد.

طبقه‌بندی ساختار ارایه مستمری‌های بازنشستگی در کشورهای مورد مطالعه نشان داد که کشورها الگوهای متفاوتی جهت ارایه مستمری‌های بازنشستگی در بخش خصوصی خود در پیش گرفته‌اند. طرح‌های مستمری بازنشستگی خصوصی در کشورهای سوئیس، ترکیه، ژاپن، شیلی همگی صندوق محور می‌باشند و سازوکار آنها مبتنی بر صندوق‌های بازنشستگی است. در کشورهای فرانسه، سوئد، کره، اسپانیا و ایتالیا شرکت‌های بیمه بازرگانی نقش پررنگی در ارایه مستمری‌های بازنشستگی دارند. در کشور کانادا و آمریکا سیستم بانکی نقش موثری در ارایه این طرح‌ها داشته و کشورهای ایتالیا، اسپانیا و کانادا تنها کشورهایی از کشورهای مورد مطالعه هستند که اجازه‌ی استفاده از سیستم ذخایر دفتری را به بخش خصوصی خود داده‌اند.

بیشترین تعداد طرح‌های خصوصی مستمری بازنشستگی در کشورهای مورد مطالعه که توسط بیمه‌های بازرگانی ارایه می‌گردد مربوط به یونان و هلند می‌باشد. همچنین کشورهای ژاپن و ترکیه نیز طرحی مبتنی بر قرارداد بیمه ندارند. تعداد زیادی از طرح‌های خصوصی مستمری بازنشستگی در کشورهای مورد مطالعه ارایه شده توسط بیمه‌های بازرگانی، اختیاری می‌باشد. به طور میانگین معادل 86 درصد از طرح‌های مستمری بازنشستگی خصوصی اختیاری و 14 درصد اجباری است. همچنین به طور میانگین معادل 63 درصد از طرح‌های مستمری بازنشستگی خصوصی شخصی و 37 درصد مبتنی بر شغل می‌باشد.

-        نظارت بر طرح‌های بازنشستگی

ابزارهای نظارتی مختلفی در دنیا جهت پایش و کنترل طرحهای بازنشستگی مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از این ابزارها در طرحهای مشارکت معین رواج بیشتری دارد. در جدول زیر ابزارهای کنترلی مورد استفاده جهت پایش عملکرد طرحها و موسسات بازنشستگی در کشورهای منتخب ارایه شده است.

بر اساس نتایج به دست آمده، در اغلب کشورها وضعیت متقاضی جهت اعطای مجوز فعالیت، بررسی های دوره ای در محل و مبتنی بر اطلاعات منتشر شده، مدیریت ریسک و همچنین وضعیت توانگری موسسات ارایه دهنده مستمری های بازنشستگی جهت تضمین منافع ذینفعان بررسی و کنترل می گردد همچنین الگوی استفاده از این ابزارها وابسته به نوع طرح موجود و همچنین وضعیت سیاسی اجتماعی و نظام تامین اجتماعی آن کشور می‌باشد.

نکته حائز اهمیت در ارایه طرحهای بازنشستگی و بیمه های طولانی مدت، وجود ساختار نظارتی و مدیریت شفاف این منابع به علت تغییرات سازمانی، جمعیتی و ساختاری می باشد. در اکثر کشورها، نظارت و مدیریت ارایه پوشش های حداقلی برای تضمین درآمدهای دوره بازنشستگی و از کار افتادگی و سایر مستمری ها توسط دولت انجام می پذیرد.

در تمامی کشورها متولی ارایه خدمات تامین اجتماعی دولت و حاکمیت آن کشور بوده و بر اساس شرایط مختلف اجرا و ارایه این خدمات ممکن است در همان بخش و یا بخش خصوصی انجام گیرد. بر این اساس و با توجه به ماهیت بلند مدت بودن تعهدات (مستمریهای بازنشستگی، ازکار افتادگی، بازماندگی و ...) نظارت بر این طرح ها در تمامی کشورها توسط سازمانی دولتی انجام می گیرد. در اکثر کشورها نهاد ناظر طرحهای ارایه شده در بخش اجتماعی با بخش خصوصی متفاوت می باشد. دراغلب کشورها نظارت کلان بر طرحهای بازنشستگی بر عهده وزارت خانه های کار، اقتصاد و یا سلامت می باشد.

در اغلب کشورهای مورد مطالعه نهادی دولتی به طور اختصاصی بر طرحهای بازنشستگی نظارت می کند. از این جمله می توان به اتحادیه صندوق های بازنشستگی در ژاپن، اداره فدرال نظارت مالی(BaFin) در آلمان، سازمان کنترل احتیاطی در فرانسه، هیات اداری منطقه استکهلم در سوئد، دپارتمان خزانه داری و مرکز پایش طرح های مستمری در ترکیه، صندوق حمایت از مستمری ها در انگلستان و شرکت تضمین مزایای بازنشستگی در آمریکا اشاره کرد. این سازمان ها در کنار بخش های اصلی حاکم در کشور (وزارت خانه های متولی ارایه خدمات تامین اجتماعی که اغلب نظارتی کلان بر این طرح ها دارند.) به نظارت اختصاصی و فنی بر طرحهای بازنشستگی می پردازند. وجود چنین نهادی با توجه به بحران موجود در صندوق های بازنشستگی و همچنین مصوبه مجلس شورای اسلامی در راستای تاسیس صندوق های بازنشستگی غیر دولتی در صورت تضمین تعهدات، بسیار ضروری می‌نماید.

در کل با توجه به مسئولیت برخی نهادهای ناظر طرحهای بازنشستگی (برای مثال نهاد نظارت مالی در آلمان) بر نظارت توآم بر شرکت های بیمه و همچنین طرحهای بازنشستگی و همچنین ابزارهای نظارتی مورد استفاده در نهادهای ناظر به نظر می رسد، بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران مناسب‌ترین نهاد جهت نظارت و کنترل صندوق های بازنشستگی صنفی و همچنین صندوق های غیردولتی ارایه دهنده خدمات بازنشستگی در کشور باشد.

[1] Offsite inspection

[2 Targeted checking of annual returns

[3] Onsite inspection

[4] Reactive response

 



دریافت کامل فایل طرح در قالب PDF (حجم : 4.50 مگابايت)


این طرح تاکنون: 273مرتبه دانلود شده است.
 



بازگشت






کلیه حقوق این پايگاه متعلق به پژوهشكده بيمه وابسته به بیمه مرکزی جمهوري اسلامي ايران بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است