چکیده 
بیمه مسئولیت حرفه‌ای پزشکان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت ریسک در نظام سلامت و تضمین جبران خسارت ناشی از خطاهای پزشکی است. با وجود نقش حیاتی این بیمه‌نامه در حمایت از حقوق بیماران و تأمین امنیت حرفه‌ای پزشکان، چارچوب حقوقی ایران تاکنون فاقد نظامی منسجم و الزام‌آور برای تعمیم و اجرای مؤثر آن بوده است. هرچند در سال‌های اخیر، مقررات پراکنده‌ای از جمله آیین‌نامه‌های انتظامی و به‌ویژه بند «خ» ماده ۷۴ قانون برنامه ششم توسعه، گامی در جهت الزام برخی از فعالان حوزه پزشکی به تهیه بیمه مسئولیت حرفه‌ای برداشته‌اند، اما این مقررات هنوز نتوانسته‌اند یک الگوی جامع، پایدار و هماهنگ برای مدیریت ریسک خطاهای پزشکی و جبران منصفانه خسارات ایجاد کنند. پژوهش حاضر با هدف امکان‌سنجی فقهی و حقوقی الزام پزشکان به انعقاد بیمه‌نامه مسئولیت حرفه‌ای انجام شده و می‌کوشد با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی، مبانی نظری این الزام را در فقه امامیه و حقوق ایران بررسی کند. در بخش فقهی، با اتکا بر قواعدی همچون قاعده لاضرر، اصل وجوب حفظ جان، حق سلامت و ملاحظات فقه حکومتی و مصلحت عمومی، ظرفیت‌های فقهی حمایت از مداخله الزام‌آور قانون‌گذار در این حوزه تبیین می‌شود. در بخش حقوقی نیز، با تحلیل نظریه‌های مسئولیت مدنی، به‌ویژه نظریه تقصیر و فرض تقصیر در فعالیت‌های پزشکی، و بررسی نسبت الزام بیمه‌ای با اصل آزادی قراردادها، مبانی حقوقی توجیه این الزام مورد واکاوی قرار می‌گیرد.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هم از منظر فقهی و هم از دیدگاه حقوقی، امکان طراحی و استقرار نظام الزام‌آور بیمه مسئولیت حرفه‌ای پزشکان، مشروط به رعایت اصول تناسب، عدالت جبرانی و مصلحت عمومی، وجود دارد. بر این اساس، در پایان گزارش، مجموعه‌ای از پیشنهادهای اجرایی و سیاستی برای تقویت چارچوب تقنینی، بهبود سازوکارهای اجرایی و ارتقای کارآمدی بیمه مسئولیت پزشکی ارائه شده است که می‌تواند مبنای اصلاح مقررات موجود یا تدوین آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های جدید در این حوزه قرار گیرد.