چکیده 
امروزه در بسیاری از کشورها افزایش سالمندی جمعیت، افزایش شیوع بیماری‌های مزمن، تغییر ساختار خانواده و رشد هزینه‌های مراقبت، تأمین مالی خدمات مراقبت بلندمدت را به یکی از چالش‌های اصلی نظام سلامت تبدیل نموده است. در این میان، بیمه‌های مراقبت بلندمدت به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریت ریسک سالمندی، نقش مهمی در کاهش فشار مالی بر خانوارها و دولت و افزایش دسترسی به خدمات مراقبتی ایفا می‌کنند. با این حال، توسعه این بازار در ایران با عدم قطعیت‌های متعدد اقتصادی، نهادی، مالی و سیاستی مواجه است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران‌های مؤثر بر آینده بازار بیمه‌های مراقبت بلندمدت در ایران، تحلیل روابط میان آن‌ها و تدوین سناریوهای محتمل توسعه این بازار انجام شد.
این پژوهش با رویکرد آینده‌پژوهی و بر پایه تحلیل کیفی و سناریونگاری انجام شده است. در مرحله نخست، با مرور نظام‌مند مطالعات داخلی و بین‌المللی و بهره‌گیری از نظر خبرگان، 18 پیشران مؤثر بر آینده بازار بیمه‌های مراقبت بلندمدت شناسایی و در قالب هفت بُعد اصلی طبقه‌بندی شد. سپس با استفاده از پرسش‌نامه‌های اهمیت و عدم قطعیت و تحلیل ساختاری MICMAC، میزان اهمیت، عدم قطعیت و اثرگذاری – اثرپذیری پیشران‌ها ارزیابی شد. در ادامه، با تلفیق نتایج این سه مرحله، پنج پیشران کلیدی شامل ثبات اقتصاد کلان، توسعه و نوآوری بازار بیمه‌های مراقبت بلندمدت، نظام تأمین مالی و پایداری مالی مراقبت بلندمدت، حکمرانی و تنظیم‌گری مراقبت بلندمدت و سیاست‌های حمایتی دولت و مشارکت‌بخش خصوصی به‌عنوان مبنای سناریونگاری انتخاب شدند. بر اساس تحلیل ریخت‌شناسی کیفی، پنج سناریوی محتمل شامل جهش و بلوغ بازار، توسعه تدریجی، رشد نامتوازن، رکود و بحران بازار و تحول نوآورانه با حمایت محدود دولت تدوین و پیامدها، فرصت‌ها و چالش‌های هر یک برای بیمه‌گذاران، شرکت‌های بیمه و سیاست‌گذاران تحلیل شد.
یافته‌های پژوهش نشان داد که آینده بازار بیمه‌های مراقبت بلندمدت بیش از هر چیز به تعامل میان شرایط اقتصاد کلان، کیفیت حکمرانی، پایداری نظام تأمین مالی، ظرفیت نوآوری صنعت بیمه و میزان حمایت دولت وابسته است. بر این اساس، مجموعه‌ای از توصیه‌های سیاستی در سه سطح شامل توصیه‌های فرابخشی، توصیه‌های متناسب با سناریوهای محتمل و توصیه‌های اختصاصی برای ذی‌نفعان ارائه شد. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری، توسعه بازار بیمه‌های مراقبت بلندمدت و طراحی برنامه‌های مواجهه با چالش‌های ناشی از سالمندی جمعیت در ایران مورد استفاده قرار گیرد.