بیمه‌های تجاری در زندگی مردم؛ با تأکید بر بیمه‌های خودرو گزارش یک پیمایش ملی از شهروندان ایرانی

چکیده 
پژوهش «ارزیابی بیمه‌های تجاری در زندگی مردم با تأکید بر بیمه‌های خودرو (شخص ثالث و بدنه اتومبیل)» یک پیمایش ملی است که در آبان‌ماه ۱۴۰۴ با نمونه‌ای ۲۱۵۰ نفری از شهروندان ۱۸ سال به بالا و با رعایت توزیع استانی در سطح شهر و روستا انجام شده است. ۴۹.۵ درصد از پاسخگویان مرد و ۵۰.۵ درصد زن بوده‌اند. میانگین سن پاسخگویان ۴۰.۵ سال است و نیمی از آنان سنی کمتر از ۳۹ سال دارند. از نظر وضعیت شغلی، ۵۳ درصد شاغل و ۲۸ درصد خانه‌دار بوده‌اند. تنها ۱۷.۴ درصد وضعیت مالی زندگی خود را خوب و ۵۹ درصد متوسط ارزیابی کرده‌اند. از نظر تحصیلات، ۳۳ درصد دارای تحصیلات دانشگاهی و تقریباً همین میزان دارای مدرک دیپلم بوده‌اند.
یافته‌ها نشان می‌دهد، تداعی ذهنی غالب پاسخگویان از مفهوم «بیمه» عمدتاً به حوزه‌های درمان و بیماری، جبران خسارت، بازنشستگی، پشتیبانی و حمایت، امنیت خاطر و انواع بیمه‌ها مربوط می‌شود. درباره بیمه‌های تجاری نیز تأکید ذهنی مردم بیشتر بر کارکردهای اولیه، فنی و ابزاری بیمه‌هاست؛ به‌ویژه پشتیبانی در حوادث، تأمین هزینه‌ها، کمک در شرایط دشوار و ایجاد حس امنیت.
در مجموع، ۷۳.۸ درصد از پاسخگویان دارای حداقل یک نوع بیمه تجاری بوده‌اند. بیشترین سهم بیمه‌ها به‌ترتیب مربوط به بیمه شخص ثالث (۸۱.۷ درصد)، بدنه اتومبیل (۴۵.۹ درصد)، درمان تکمیلی (۴۲.۲ درصد)، آتش‌سوزی (۱۹.۹ درصد) و حوادث (۱۵.۶ درصد) است. ۳۱.۸ درصد تنها یک رشته بیمه‌ای، ۲۹.۲ درصد دو رشته و بقیه بیش از دو رشته بیمه‌ای داشته‌اند. اکثریت پاسخگویان (۷۹.۵ درصد) با شرکتی قرارداد دارند که پیش‌تر نیز با آن بیمه بوده‌اند و ۵۶ درصد گفته‌اند شرکت بیمه خود را به دیگران معرفی کرده‌اند. دسترسی به دفاتر نمایندگی برای ۶۷.۲ درصد در حد زیاد یا متوسط بوده است. در مقابل، تنها ۱۲.۲ درصد می‌دانند در صورت نارضایتی، برای شکایت از عملکرد شرکت بیمه باید به کجا مراجعه کنند.
از مجموع پاسخگویان، ۸۰.۸ درصد دارای خودروی شخصی بوده‌اند که ۱۹.۴ درصد از آن‌ها بیش از یک خودرو داشته‌اند. تنها ۶۰.۵ درصد از دارندگان خودرو از پوشش‌های بیمه‌ای خود اطلاع کامل یا نسبی دارند. از این میان، فقط ۳۷.۸ درصد از طریق مطالعه قرارداد بیمه به این آگاهی رسیده‌اند و بقیه اطلاعات خود را از بیمه‌گر یا نزدیکان دریافت کرده‌اند. بیمه شخص ثالث اکثر پاسخگویان مربوط به شرکت‌های ایران، آسیا و دانا بوده است (در مجموع ۵۷.۲ درصد). ۷۶.۱ درصد تاکنون از بیمه شخص ثالث خود استفاده نکرده‌اند.
همچنین ۵۴.۲ درصد از دارندگان خودرو، بیمه بدنه داشته‌اند. از میان افرادی که این بیمه را ندارند، تنها ۲۹.۶ درصد احساس نگرانی زیاد یا خیلی زیاد نسبت به نداشتن آن ابراز کرده‌اند. بیمه بدنه پاسخگویان نیز عمدتاً متعلق به شرکت‌های ایران، آسیا و دانا بوده است (۵۶.۸ درصد). ۶۸.۸ درصد از افراد دارای بیمه بدنه، همواره این بیمه را داشته‌اند. در عین حال، ۶۸.۴ درصد از پاسخگویان گفته‌اند تاکنون هیچ تصادفی نداشته‌اند و عملاً از بیمه‌های شخص ثالث یا بدنه خود استفاده نکرده‌اند. با این حال، داشتن این بیمه‌ها برای اغلب پاسخگویان ایجاد آرامش خاطر کرده و تنها ۱۶.۸ درصد احساس آرامش کمی گزارش کرده‌اند.
از نظر ارزیابی مالی، ۴۱.۸ درصد حق بیمه شخص ثالث و ۴۲.۵ درصد حق بیمه بدنه را «مناسب» یا «خیلی مناسب» دانسته‌اند. در میان افرادی که دچار تصادف شده‌اند، ارزیابی مأمور بیمه عموماً قابل قبول ارزیابی شده، هرچند ۳۱.۱ درصد این ارزیابی را به نفع شرکت بیمه دانسته‌اند. ۳۴.۳ درصد زمان پرداخت خسارت را زیاد یا خیلی زیاد اعلام کرده‌اند و ۵۶.۳ درصد معتقد بوده‌اند خسارت پرداختی نسبت به حق بیمه پرداختی کم است. در نتیجه، تنها ۳۳ درصد ارزیابی شرکت بیمه در برآورد خسارت را منصفانه دانسته‌اند. در موضوع افت قیمت خودرو نیز نسبت افراد ناراضی به راضی حدود ۱.۵ برابر بوده و ۵۰.۶ درصد از مبلغ دریافتی بابت افت قیمت رضایت کمی داشته‌اند.
در مجموع، اعتماد به عملکرد شرکت‌های بیمه در ارزیابی و پرداخت خسارت در سطحی بینابینی قرار دارد، هرچند سهم اعتماد زیاد اندکی بیش از اعتماد کم است. اعتماد کلی به بیمه‌های تجاری نیز در حد متوسط متمایل به زیاد ارزیابی می‌شود و این اعتماد در میان دارندگان بیمه تجاری به‌طور معناداری بیش از افرادی است که بیمه تجاری ندارند.
در نهایت، پاسخگویان به عملکرد بیمه‌های تجاری به‌طور میانگین نمره ۱۳.۵ از ۲۰ داده‌اند؛ این میانگین در میان افراد دارای بیمه تجاری به ۱۳.۷ می‌رسد. ۹.۶ درصد از بیمه‌شدگان نمره ۲۰ داده‌اند که حدود سه برابر کسانی است که نمره صفر داده‌اند. نسبت افرادی که نمره ۱۵ و بالاتر داده‌اند به ۶۳ درصد می‌رسد. در عین حال، ۶۶ درصد پاسخگویان معتقدند «بیمه‌کردن به‌صرفه‌تر از سرمایه‌گذاری و جبران شخصی خسارت است».